Koninklijke Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis

Terugblik op de eerste Musicologische Expo

Terugblik op de eerste Musicologische Expo

Verslag door Liselotte Podda en Thomas Delpeut

 

Op 23 november 2019 vond voor het eerst de Musicologische Expo van de KVNM plaats. Voortbouwend op eerdere initiatieven van de vereniging vestigen we tijdens dit evenement, dat vanaf nu jaarlijks moet plaatsvinden, de aandacht op recente ontwikkelingen in het onderzoek naar muziek in al zijn verschijningsvormen en op maatschappelijke vraagstukken. Hieronder vindt u een korte impressie van de eerste editie. De titels van de presentaties en de biografieën van de sprekers kunt u hier terugvinden. Dat de onderwerpen van de Expo actueel zijn, bleek onder andere uit de grote opkomst en enthousiaste discussies. Niet alleen een grote groep trouwe KVNM-leden verzamelde zich in de theaterzaal van de Universiteit Utrecht, maar ook veel jongeren, studenten van de opleidingen musicologie en belangstellenden van diverse conservatoria.

 

Verwikkelingen tussen muziek en media

De Expo begon met een sessie over ‘Muziek en media’. Het is duidelijk dat media – zoals mobiele telefoons, films, games en tv – een steeds grotere plek innemen in de muziekwetenschap.  Michiel Kamp beet het spits af met een introductie over de verwikkelingen tussen media en muziek en de zichtbaarheid en onzichtbaarheid van beide. Hij toonde dat media het mogelijk maken dat muziek in onze huiskamers en in het openbaar klinkt en ook vaak het soort muziek bepalen dat we op al die plaatsen horen.

 

 

Hierna liet Eline Langejan zien hoe het ‘(af)spelen’ van Björks album-applicatie Biophilia de manier van luisteren naar het album Biophilia (2011) beïnvloedt en hoe de app zelfs tot muziekanalyse aanspoort. Ter afsluiting van deze sessie gaf Marjolein Wellink een presentatie over digitale muziekconsumptie en Spotify’s 'Canvas'-videoloops. Ze beargumenteerde dat Spotify met de videoloops een nieuwe, hedendaagse mogelijkheid biedt voor kunstenaars om zichzelf te profileren en de aandacht van de luisteraar voor hun muziek als kunstwerk te herwinnen.

 

Methodologische uitdagingen in artistiek onderzoek

De tweede sessie werd in het Engels gevoerd en ging over ‘(Artistic) research in historical musicology’. Jed Wentz ving daarbij aan met een uitdagende presentatie over objectiviteit en subjectiviteit in artistic research, genaamd ‘Subjectivity's Trojan horse: research in and through performance'. Vervolgens vertelde Mimi Mitchell vanuit ervaringen bij haar promotieonderzoek over het gebruik van interviews in combinatie met methoden uit de historische musicologie en etnomusicologie.

 

 

Job ter Haar vertelde over het creëren van een inner teacher in verband met zijn promotieonderzoek naar de speelpraktijk van de negentiende-eeuwse cellist Alfredo Piatti in zijn intrigerend getitelde lezing ‘Job ter Haar studied with Anner Bijlsma at the Royal Conservatoire in The Hague and with Alfredo Piatti at the Royal Academy of Music in London’.

 

 

Tot slot sprak Tamar Hestrin-Grader over haar promotieonderzoek, waarin ze een virginaal (muselaar) uit 1640, toegeschreven aan Ioannes Ruckers en tentoongesteld in het Rijksmuseum, vanuit verschillende disciplines onderzoekt en beoogt te reconstrueren.

 

Musicologie, maatschappij en KVNM

Dat de musicologie in beweging is, blijkt uit de sterk toegenomen aandacht voor muziek en media en de ruime plaats voor artistiek onderzoek in onder andere de historische muziekwetenschap. Tegelijkertijd verschuift ook al enige tijd de positie van het vakgebied aan de universiteiten en de conservatoria, evenals zijn verhouding ten opzichte van de maatschappij. Deze eerste Musicologische Expo eindigde met een levendige paneldiscussie rondom het thema ‘Musicologie, maatschappij en KVNM’, die werd ingeleid door Julia Kursell, hoogleraar muziekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. De discussie met de panelleden en het publiek gaf alle aanleiding om uitgebreid op deze kwesties terug te komen. Dit smaakte naar meer! De voorbereidingen voor de Musicologische Expo 2020 zijn ondertussen in volle gang.