Royal Society for Music History of The Netherlands

' We miss you!' Messages from the other frontline

More than two months ago now Dutch musical life came to a halt. Musicians lost much more than their income. Conductor Dirkjan Horringa and cellist and performer Doris Hochscheid recount how they experience these times in an interview with Carine Alders. (In Dutch.)

Dirkjan Horringa dirigeert drie koren en een strijkorkest. Op 13 maart had hij nog een generale repetitie, op 14 maart ging het concert niet door. Nu is hij vooral dirigent op afstand. ‘Met al mijn ensembles houd ik online ZOOM-repetities. Iedereen zet zijn microfoon uit, anders wordt het een puinhoop. Ik maak van tevoren oefeningen en laat details horen die men dan nazingt of -speelt. Ik zie aan de lichaamstaal of het goed gaat. Ik zorg ook dat ik een opname klaar heb staan zodat individuele strijkers thuis mee kunnen spelen. Het is natuurlijk niet zo fijn als samen musiceren, maar ik merk dat iedereen wel trouw deze online versie van de vaste repetitieavond bij blijft wonen. We beginnen met een warming up, doen oefeningen en praten wat na. Bij de koren doen per sessie zo’n 20 tot 25 zangers mee, voor het orkest zijn dat 15 strijkers.’

Vindingrijk

‘Om zo’n repetitie van een uur voor te bereiden ben ik wel een hele dag bezig. Het is even omschakelen om oefeningen in Sibelius te zetten. Aan het begin van de crisis hadden we een ZOOM-vergadering met wel honderd koordirigenten uit heel Europa, velen hadden erg leuke ideeën. En het dirigentencafé Utrecht is ook online gegaan, regelmatig wisselen we ervaringen uit. Ik merk wel dat de orkestwereld minder vindingrijk is, daar is alles wat traditioneler. Met de koren zijn we vrij snel enthousiast begonnen met zoeken, experimenteren en prutsen. Een keer probeerden we online met z’n allen Lang zal ze leven te zingen voor een jarige, maar we hebben het eind niet gehaald!’

Ontheemd

Op de website van Doris staat te lezen: ‘Muziek is mijn adem. De cello is mijn grote liefde. Het podium is mijn thuis.’ Niet vreemd dus dat Doris zich ontheemd voelt in deze rare tijd. ‘Ik heb gemengde gevoelens, het gaat op en neer. Mijn eerste reactie was “Hè, lekker even vrij”, maar toen alle concerten in mei en juni geschrapt werden, was het wel slikken. Gelukkig hadden we een livestream-concert vanuit een huiskamer in de serie Noorderkerkconcerten, dat gaf even focus. Maar ook dat is een gemengde ervaring. Ik mis het publiek. Het moment van ontspanning bij het applaus ontbreekt, je ziet niemand.’

Het is misschien prettig om even geen spanning te hebben, even de discipline los te kunnen laten. ‘Maar juist door die discipline kan je meer van de muziek genieten. Ik merk wel dat ik barstensvol plannen zit, ik heb meer ideeën dan ik in deze crisis uit kan voeren. Stichting Cellosonate heeft voor ons lampen gekocht, zodat we ook af en toe vanuit huis opnames met mooie belichting kunnen maken. Maar het is nog een hele uitdaging om het geluid goed te krijgen. Mijn muziekkamer heeft een heel droge akoestiek.’

Uitdagingen

Dirkjan heeft de klarinet en de altviool weer opgepakt, er is veel meer tijd om te studeren. ‘Je gaat op zoek naar nieuwe uitdagingen. Ik neem nu les in barok-altviool. ZOOM is beter dan niks, maar ik mis mijn ensembles enorm. Voor amateurs is musiceren belangrijk om bij te tanken, we hebben al bedacht dat repeteren belangrijker is dan concerten geven. Het is zoeken naar een vorm.’

Over de toekomst: ‘Nu wordt het spannend. Ik ben met alle besturen in gesprek hoe we in het najaar weer op gaan starten. We kiezen bijvoorbeeld voor een programma dat met een paar repetities weer uitvoerbaar is, zoals het Requiem van Mozart dat we traditiegetrouw met orgel brengen. Dat is ook iets wat in deze tijd betekenisvol is, troost biedt aan het publiek. Dit is eigenlijk de moeilijkste fase, om uit te vinden wat wel kan. Er gaat een hele discussie in de zangerswereld over het gevaar van virusverspreiding in aerosolen.’

Tijd om na te denken

De afgelaste concerten geven Doris ook veel tijd om na te denken. Ze is altijd al sociaal heel bewogen, maar nu kan ze helemaal boos worden over Elon Musk die flinke winst maakt op de productie van beademingsapparaten terwijl hij zijn Tesla-fabriek wil laten produceren in de lockdown. ‘Zo zit ik niet in elkaar. Mijn prioriteit is niet geld verdienen, ik doe dingen die ik leuk en belangrijk vind. Er gaan stemmen op om geen kunst meer gratis te delen, maar daarvoor zijn we niet goed genoeg georganiseerd. Voor kunstenaars is het vormgeven van je innerlijke wereld toch een individueel proces. Op de een of andere manier komt onze creativiteit toch naar buiten. Ik ben er nog niet uit. Eigenlijk vind ik het leven in deze verknipte wereld moeilijker dan niet op het podium te kunnen staan.’

Naast cellospelen heeft Doris zich ook toegelegd op acteren. ‘Ik doe wel oefeningen voor mezelf, maar de groepstraining die ik volg ligt stil. Ik hoop dat het in de zomer weer kan. Ik ben nu aan het experimenteren met het spreken van gedichten tijdens het cellospelen. Wilma Pistorius schreef een kort stuk voor me waarbij ik speel en spreek. Het idee is om daar een video van te maken. Voldoende ideeën, maar video monteren is ook een vak en ik heb geen geld om iemand in te huren.’ Ze spreekt zichzelf moed in, maar heeft ook af en toe een sombere dag. ‘Dan vraag ik me af hoe het verder gaat. Ik was bezig met een nieuwe kameropera over Jacqueline du Pré. De voorbereiding ging heel goed, we hadden twintig voorstellingen geboekt. Iedereen heeft twee maanden vrij gepland voor de repetities. Maar met tien mensen op het podium en slechts 30 mensen totaal in de zaal, gaan we dat echt doen? En dan komen de berichten over de cultuurbezuinigingen in Brabant er nog overheen. Het is toch extreem grof om nu ook nog te gaan bezuinigen? Respectloos!’

Publiek in opstand

Zowel Dirkjan als Doris beginnen niet uit zichzelf over financiële gevolgen. Als ik ernaar vraag zegt Doris: ‘Ik heb nog wat leerlingen Alexandertechniek online en het podium in Bloemendaal heeft ons honorarium ondanks de afgelasting heel lief gewoon betaald. Het publiek had daarom gevraagd! Door die kleine verdiensten kom ik niet in aanmerking voor de Tozo-regeling, maar ik laat het los en heb gelukkig wat spaargeld. Als het langer dan een jaar gaat duren moet ik toch een oplossing zoeken.’ Het allerliefst zou Doris zien dat het publiek in opstand komt. ‘Als het publiek actie voert om ons te steunen, dat zou heerlijk zijn. Dan krijg je toch de bevestiging dat het belangrijk is wat je doet. Ik zou me echt een stuk beter voelen als het publiek massaal zou laten weten dat ze ons missen!’

Intussen kan iedereen musici steunen door cd’s te kopen en te doneren voor online genoten optredens. Gewoon doen!

 

Carine Alders