Royal Society for Music History of The Netherlands

Hans Henkemans - a forgotten composer. Part 2

In this blogpost, musicologist Frank Hougee writes about the forgotten composer Hans Henkemans. Read on in Dutch.

 

Hans Henkemans - Een vergeten componist. Deel 2

 

Frank Hougee (1972) is musicoloog, freelance recensent en schrijver. Zijn interesse gaat uit naar uiteenlopende onderwerpen van de (Nederlandse) muziekgeschiedenis. Het KVNM-bestuur heeft hem dit voorjaar benaderd mee te schrijven aan het blog op de website. Zijn eerste bijdrage is een tweeluik over de vergeten componist Hans Henkemans.

 

Tijdens mijn studie Muziekwetenschap aan de Universiteit Utrecht was het boek Zeventig jaar Nederlandse muziek 1915-1985 van Leo Samama (1986) leidraad voor de colleges Nederlandse muziekgeschiedenis in het propedeusejaar. Op pagina 128 en 129 besteedt Samama enkele alinea’s aan Hans Henkemans. In zijn korte relaas prijst Samama Henkemans’ vakmanschap, maar staat hij ambivalent tegenover de betekenis van zijn composities: “zijn muziek laat niets na, zelfs geen wrevel...” en, stelt Samama concluderend, “...is de pianist Henkmans verre te verkiezen boven de componist” (p. 129). Dit kritische, nogal subjectieve oordeel nodigt op zijn minst uit het werk van Henkemans - voor zover beschikbaar – nader te bekijken en te beluisteren.

 

Hans Henkemans speelt Mozart met het Kunstmaandorkest o.l.v. Anton Kersjes (KRO, 1962) (Foto via Harro Henkemans.)

 

Donemus-partituren

Uitgeverij Donemus beheert een veertigtal titels van partituren die in de loop der jaren zijn uitgegeven. Een deel ervan kan in gedigitaliseerde vorm worden aangekocht. Via https://webshop.donemus.com/ is een overzicht ervan te vinden.

 

Opnames met Hans Henkemans als pianist

Opnames van Hans Henkemans als pianist in voornamelijk werk van Wolfgang Amadeus Mozart (pianoconcerten) en Claude Debussy zijn redelijk gemakkelijk te vinden. De meeste zijn bij het label Philips (Fontana) op lp’s verschenen die online, bijvoorbeeld op Marktplaats, en in tweedehands-platenwinkels met regelmaat worden aangeboden. De opnamekwaliteit ervan is niet met de huidige stand te vergelijken - veel registraties zijn bijvoorbeeld in mono - maar het pianospel van Henkemans is zonder meer boeiend en kan zich moeiteloos meten met dat van bejubelde pianisten van nu. Opvallend is een recente heruitgave (2018) van de Philips-opnames - tussen 1951 en 1957 gemaakt - met de complete pianowerken van Claude Debussy (4-cd box, Decca 4829490). Deze interessante set is nog altijd volop in de handel te koop voor circa €25,- en is ook via Spotify te beluisteren (zie afspeellijst).

 

 

Opgenomen composities van Hans Henkemans

Slechts een deel van Henkemans’ uitgegeven werk is vastgelegd, maar het aanbod geeft desondanks een divers beeld van compositiegenres. Bij Philips verscheen in 1957 een mono-opname (A 00219 L) van het Vioolconcert (1950) door Theo Olof, Henkemans zelf soleert in het Pianoconcert van Willem Pijper. Als aanvulling zijn de Zes symphonische epigrammen van Willem Pijper op deze plaat gezet. Het Concertgebouworkest staat onder leiding van Eduard van Beinum. Deze opname is in 2000 bij Naxos onder nummer 980310 op cd uitgebracht.

 

 

 

Donemus grammofoonplaten en cd’s

Donemus begon vanaf de vroege jaren zestig met de Donemus Audio-Visual Series (DAVS): een reeks grammofoonplaten in 10 inch formaat (vanaf 1966 werd dit 12 inch lp), waarbij ook partituren van de gespeelde werken waren ingesloten. Per plaat is werk van twee tot drie Nederlandse componisten opgenomen. Hieronder geef ik de catalogusnummers van de betreffende platen met het jaar van uitgave, waarbij ik volsta met de vermelding van Henkemans’ composities (op de platenhoezen in het Engels omschreven) en uitvoerenden.

 

(1961) DAVS 6102 (Kant B) Sonata, piano solo - Hans Henkemans (piano)

(Geen afbeelding beschikbaar).

Dezelfde opname verscheen bij het label MVE op cd onder nummer SCDL 14274.

 

(1964) DAVS 6401 (Kant A/B) Partita per orchestra - Concertgebouworkest o.l.v. Bernard Haitink

 

(1965) DAVS 6501 (Kant B) Quintet for wind instruments - Radio Filharmonisch Sextet

 

(1969) DAVS 6903 (Kant B) Villonnerie for baritone and orchestra - Bernard Kruysen (bariton), Radio Filharmonisch Orkest o.l.v. Jean Fournet

 

(1970) DAVS 7002 (Kant A) Elégies for four flutes and orchestra Concertgebouworkest o.l.v. Hans Vonk

 

In 1976 verscheen bij Donemus in de serie Composer’s Voice (CV, zonder partituren):

 

CV 7603 (Kant B) Tre Aspetti D’Amore for mixed choir and orchestra - Groot Omroepkoor en Concertgebouworkest o.l.v. Bernard Haitink Primavera for Chamber Orchestra - Radio Kamerorkest o.l.v. Roelof Krol

 

In 1990 kwam bij Donemus in de serie Composer’s Voice onder nummer CVCD14 de cd Music by Hans Henkemans uit met daarop een compilatie van hierboven genoemde, eerder uitgebrachte opnamen van Villonnerie, Tre Aspetti D’Amore en Elégies. De cd begint met het in 1988 ter ere van Henkemans’ 75e  verjaardag opgenomen Concert voor altviool en orkest (1954), uitgevoerd door Isabelle van Keulen en het Radio Filharmonisch Orkest o.l.v. Gunther Schuller. Deze cd is alleen nog gebruikt te vinden, maar ook via Spotify te streamen (zie afspeellijst).

 

Overige opnames

Onderstaande albums zijn onder andere op Spotify (zie afspeellijst) en www.prestomusic.com te vinden:

(1970) Imaginary Landscape [lp] NM 92068. Epilogue voor fluit en piano (in 1947 ter nagedachtenis aan Willem Pijper gecomponeerd) - Harrie Starreveld (fluit), René Eckhardt (piano)

 

(2002) Phia Berghout – Historical Document [2-cd] (heruitgave lp, opname uit 1956). Etcetera KTC2024. Concert voor harp en orkest (1955) - Phia Berghout (harp)

 

(2021) Otto Klemperer conducts the Concertgebouw Orchestra [24-SACD]. Musicas 699026. Concert voor fluit en orkest (1945-46) - Hubert Barwasher (fluit),  Concertgebouworkest o.l.v. Otto Klemperer

 

Afspeellijst op Spotify

Van wat ik op Spotify aan registraties heb kunnen vinden is in de volgende afspeellijst Hans Henkemans opgenomen:

https://open.spotify.com/playlist/0hGPasCaHhdWif0w9ieFym?si=BPoad4rHRSOXn_v_h9VC-A&utm_source=native-share-menu&dl_branch=1

 

Uitvoeringen van Henkemans’ laatste composities

In december 1990 vond in Muziekcentrum Vredenburg Utrecht de première van het Celloconcert (1988‑89) plaats met solist Dmitri Ferschtman en het Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van Lucas Vis. In 1992 hebben tenor Ian Partridge en het Radio Kamerorkest onder leiding van David Porcelijn tijdens de Nederlandse Muziekdagen in Utrecht Chamber music voor tenor en orkest (1991)  uitgevoerd. Het Derde Pianoconcert (1992), werd in de zomer van 1994 voor het eerst uitgevoerd door het Residentie Orkest onder leiding van Jac van Steen, met Garrick Ohlsson als solist.

De laatstgenoemde opname is op YouTube te vinden. Zo ook een registratie uit september 1960 van de Passacaglia en Gigue voor piano en orkest (1942). Henkemans soleert, het Radio Filharmonisch Orkest staat onder leiding van Willem van Otterloo.

 

Nieuwe wegen

Er is veel meer werk van Hans Henkemans te vinden dat in voorbije jaren op de radio is uitgezonden en mogelijkerwijs in de toekomst op geluidsdrager of via streaming kan worden aangeboden. Harro Henkemans stuurde mij een pdf-bestand van Muziek Centrum Nederland waarin op tientallen pagina’s alle bekende registraties van Henkemans’ composities zijn vermeld. Tevens is er in onder andere het archief van Beeld en Geluid en de collectie Allard Pierson veel materiaal gedocumenteerd. Tot slot een mooi vooruitzicht: de komende tijd zal er meer werk van Hans Henkemans worden opgenomen en uitgebracht.

 

Met dank aan Harro Henkemans en Ed Spanjaard.

 

Geraadpleegde bronnen

Muziekencyclopedie Beeld en Geluid. Geraadpleegd op 6 mei 2021, van https://muziekencyclopedie.nl/action/entry/Hans+Henkemans

Samama, L. (1986). Zeventig jaar Nederlandse muziek 1915-1985. Amsterdam: Querido.