Koninklijke Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis

Aventure speelt Gruuthuse-cyclus: Cranc, onzeker, broos

 

foto: Juan Carlos Villaroel

 

Cranc, onzeker, broos
Het vijfluik uit het Gruuthuse Manuscript (ca.1400) en instrumentale connecties.

 

Kwetsbaar is ons bestaan, nietig en onzeker. Het is van alle tijden en zeker van de onze, waarin klimaatverandering en broze ecosystemen onze menselijke nietigheid en onzekere toekomst tonen.

 

Het Brugse Gruuthuse Manuscript (ca.1400), genoemd naar de latere eigenaar Lodewijk van Gruuthuse, bevat de grootste en oudste verzameling Nederlandstalige liederen met melodieën uit de late middeleeuwen. De 147 liederen vertellen met ongekende rijkdom over het (liefdes) leven van
burgers in de bruisende stad die Brugge was. Naast liederen staan er in het Gruuthuse Manuscript gedichten en gebeden die meer reliëf aan de mogelijke makers en gebruikers van het handschrift geven; zo treedt een zekere Jan van Hulst als (een van de) makers naar voren. Vijf opeenvolgende liederen in het hart van het liedboekdeel vormen een cyclus die een samenhangend verhaal vertelt. Het gaat om drie Maria-liederen die twee lamentaties omsluiten. Alleen al dat is prachtig, want ‘vijf ‘staat in de middeleeuwen symbool voor de letters van Maria’s naam. Het vijfluik opent met het refrein-chanson Binnen in mir hertzen cas dat een kostbare bloem bezingt. Een geliefde, voorgesteld als bloem, moet veroverd worden, maar de bloem is een roos vol met hemelse dauw. De geliefde blijkt Maria te zijn die als een bloem in het hart van de dichter is geplant. Hierop volgt de lamentatie over een veel te vroeg gestorven zanger Egidius. Hoewel we eigenlijk niet weten wie deze Egidius was, kennen wij hem allemaal. In de taal van de middeleeuwen laat het rondeel een tijdloos verdriet horen. Opnieuw volgt een refrein-chanson gewijd aan Maria, Wel up elc sin die vruecht begaert. Dit Maria-lied biedt een tegenwicht aan de lamentatie en grijpt terug op het eerste Maria-lied: een roos is ons geopenbaard, wij loven haar en vragen haar vergiffenis voor onze zonden. Een tweede lamentatie volgt nu: O, cranc onseker broosch engien. Ditmaal stijgt de klacht boven het persoonlijke uit door de acceptatie dat het menselijk bestaan van nature breekbaar is. Het vijfde lied, Musike die in der naturen, het afsluitende Maria-lied, is weer een refrein-chanson. Dit lied herneemt het thema van ‘Eva’ – die de mens in het verderf stortte – en ‘Ave’ – die verlossing bracht – en sluit zo aan bij het eerste lied. Maar het is meer. In het accepteren van ons vergankelijke bestaan op aarde spelen muziek, het musiceren en de kunsten een essentiële rol. Daarmee sluit het lied ook aan bij het tweede Maria-lied. Helaas is de melodie voor juist dit lied niet overgeleverd…. Wij hebben met melodie fragmenten van andere Gruuthuse- liederen dit lied een stem gegeven en het vijfluik gecompleteerd.

 

Ensemble Aventure  bestaat uit Christopher Kale (zang) en Marco Magalhaes, Fumitaka Saito en Ita Hijmans (blokfluit).

 

Locatie: Engelse kerk, Amsterdam
Aanvang: 15.15 uur

Kaarten: kijk op de website van Aventure

Terug