Nieuwsbrief no. 14
» Bericht van het bestuur
» De redactie mailt....
» Een woord van de voorzitter
» Verslag Voorjaarsbijeenkomst
» Muziek uit Scandinavië en de Baltische staten
» Verslag Medieval and Renaissance Music Conference
» Verslag IAML/IMS Conferentie
» Verslag Josquin and the sublime
» Verhuisbericht Letterenbibliotheek Utrecht
****
Zeer geachte leden,
De vakantieperiode is weer zo’n beetje voorbij of zit er in ieder geval voor de meesten van ons weer op. Tijdens de Algemene Ledenvergadering van juni zijn de uitgangspunten en richtingen voor de toekomst van de KVNM goedgekeurd en hebben we afgesproken om de hoofdpunten na de vakantieperiode op te gaan pakken. In het bestuur is daartoe een eerste opzet voor een plan van aanpak gemaakt. Hierin zijn conform de afspraken van de ALV in ieder geval de volgende punten opgenomen:
• ledenbestand opbouwen;
• financiële en juridische splitsing uitgeverij en vereniging voorbereiden;
• bijeenkomst t.b.v. inventarisatie interest groups;
• blauwdruk opstellen voor e-journal;
• voorbereiden naamsverandering.
In de laatste week van augustus start de voorbereiding voor een bijeenkomst eind september over interest groups en eind augustus vindt ook een eerste bijeenkomst plaats om te komen tot een blauwdruk voor een e-journal.
Een duidelijk signaal om te werken aan de toekomst van de KVNM heeft u ook kunnen lezen in de vooraankondiging voor de najaarsbijeenkomst 2009 op de website van de KVNM. Die bijeenkomst gaat plaats vinden op 14 november. Geheel in lijn met de constateringen in het document ‘Toekomst KVNM’ is in goede samenspraak tussen forumcommissie en bestuur gekozen voor een geheel nieuwe wijze van voorbereiding en opzet van de bijeenkomst. Als thema is gekozen Methods of Musicological Research en een ‘Call for Papers’ betreffende dit thema is breed verspreid om sprekers te werven. Zie ook de vooraankondiging op de website!
De komende periode gaan flinke stappen gezet worden voor de toekomst van de KVNM. Wij houden u op de hoogte in een volgende nieuwsbrief, via de website en uiteraard tijdens de najaarsbijeenkomst van 14 november.
Hartelijke groet,
Cees Broekhuijsen
secretaris
Het academisch jaar is weer begonnen! Studenten muziekwetenschap starten vol verwachtingen hun studie, muziekcollega’s bereiden zich voor op een nieuw avontuur, en de redactie van de nieuwsbrief blikt graag terug naar een mooie zomer met conferenties, lezingen en concerten.
In dit nummer van de Nieuwsbrief vindt u verslagen van deze gebeurtenissen: de drie congressen in de maand juli (waarop we u in nummer 13 geattendeerd hebben), een verslag van de Voorjaarsbijeenkomst van 6 juni jl. en van de muziekcursus van de Internationale School voor Wijsbegeerte. Naast de gebruikelijke bijdrage van het bestuur, eveneens een van de kersverse nieuwe voorzitter van de KVNM, Karl Kügle. Verder een mededeling m.b.t. de verhuizing van de Letterenbibliotheek Utrecht.
Tenslotte willen we u als redactie hierbij alvast wijzen op enkele culturele evenementen – van theater tot folk - die in september plaats zullen vinden:
• http://www.tf.nl/ (3 - 13 september, Amsterdam)
• http://www.bluesrockfestival.nl/ (5 september, Tegelen)
• http://www.appelpop.nl/ (11, 12 september, Tiel)
• http://www.sterrenfestival.nl/ (11 – 13 september, Westerveld)
• http://www.ijsseljazz.nl/ (13 september, Gorssel)
• http://www.artifest.nu/ (18 – 20 september, Lelystad)
• http://www.herfstpop.nl/ (19 september, Rijswijk)
• http://www.filmfestival.nl/ (vanaf 23 september, Utrecht)
• http://www.rocknrollfestival.nl/ (29 september, Zwolle)
Veel leesplezier!
De redactie,
Marnix van Berchum
Ilona de Bruijne
Marlies van den Hoek
Gerard van der Leeuw
****
Een woord van de voorzitter
Waarde leden van de KVNM,
Het is voor mij een grote eer dat ik ben gekozen tot voorzitter van de KVNM voor de komende ambtsperiode (2009-2014). Van harte dank ik u voor het vertrouwen dat u - de leden en het bestuur - in mij stelt. Tevens dank aan mijn voorganger, Emile Wennekes, die de KVNM door menig zwaar water heeft moeten sturen. Hij heeft dat met succes en met al zijn typerende enthousiasme en aplomb gedaan.
De KVNM - en daarmee wij allemaal - staat in 2009 voor een reeks uitdagingen: de KVNM moet de komende jaren vernieuwen, zonder echter met haar eerbiedwaardig verleden en haar tradities te breken. Dit betekent dat wij een aantal dingen moeten veranderen in de manier waarop de KVNM zaken doet. Te denken valt dan aan het principieel openstellen van het programma van bijeenkomsten en congressen voor alle belangstellenden middels een ‘call for papers’, het werken in de richting van een sterkere internationalisering van het wetenschappelijk gesprek binnen de KVNM en het actief contact zoeken met de nieuwe generatie musicologen en musicologische verenigingen in ons land, die intussen mede beeldbepalend zijn geworden voor de muziekwetenschap in Nederland.
Dit zijn slechts een paar voorbeelden. Voor deze taak is ons aller enthousiasme en medewerking hard nodig. En daarmee bedoel ik vooral u zelf – de leden van de KVNM. Ik vraag u daarom bij dezen om uw steun, om uw aandacht, maar uiteraard ook om uw kritische kanttekeningen. Samen zal het ons lukken om de KVNM klaar te maken voor de 21ste eeuw!
Ik kijk ernaar uit om de komende jaren samen met u aan dit spannend project te werken.
Karl Kügle
voorzitter
****
Verslag Voorjaarsbijeenkomst KVNM op 6 juni 2009
door Désirée Staverman
Zoals u elders op de site van de KVNM al heeft kunnen lezen, werd de Voorjaarsbijeenkomst geopend met de feestelijke uitreiking van de KVNM-penning aan het Nederlands Muziek Instituut.
Verrassend daarna was de presentatie die Michel van der Aa gaf over de totstandkoming van enkele van zijn recente muziektheatrale werken. Daarmee kregen de aanwezigen een unieke kans om een kijkje te nemen in de keuken van de maker. Als componist én regisseur is Van der Aa in staat teksten, klanken en beelden tot een multimediaal geheel te ‘componeren’, zoals hij aan de hand van videobeelden uit One (2002) en After life (2006) overtuigend demonstreerde. Bovendien opent deze manier van werken, met de combinatie van een live uitvoering met filmbeelden, allerlei nieuwe expressiemogelijkheden, juist door de grote gelaagdheid. De zangeres in One lijkt te worstelen met zichzelf, wat in een hoketusachtige, uiterst virtuoze dialoog zichtbaar en hoorbaar gemaakt wordt. In zijn toelichting stelde Van der Aa dat een dergelijke multimediale aanpak alleen dan zinvol is wanneer het libretto erom vraagt.
In de levendige discussie die volgde, werd ingegaan op specifieke problemen ten aanzien van het (opnieuw) uitvoeren, de verhouding van het visuele en het auditieve en de bewaarbaarheid van het materiaal. Het is mogelijk een partituur en heel gedetailleerd filmscript aan te leveren om het stuk later nogmaals uit te voeren, waarbij de filmbeelden dan wel opnieuw gemaakt moeten worden. Van der Aa gaf hij toe dat zijn keuze voor een vaste groep solisten (in After Life) nadelig kan zijn bij het hernemen. Bij de reprise van deze opera (in september a.s.) dient de verstaanbaarheid beter te zijn (met boventiteling). Van der Aa’s wil dat het podiumstuk, de ‘live-laag’, de essentie blijft, ook al vragen de filmbeelden soms veel aandacht van de toeschouwer. Duidelijk is wel dat dergelijke multimediale werken niet meer door een muziekrecensent alleen te beoordelen zijn.
Meer informatie over Michel van der AA en zijn werken is te vinden op www.doublea.net.
****
Muziek uit Scandinavië en de Baltische staten
door Gerard van der Leeuw
Jaarlijks organiseert de Internationale School voor Wijsbegeerte in Leusden gedurende de zomervakantie een muziekcursus, dit jaar alweer de 18de op rij. Na weken gewijd aan breukvlakken in de muziekgeschiedenis, individuele componisten (Bach, Schubert, Bartók) en landen (Engelse renaissance, Franse barok, Mannheimers) was de cursus dit jaar geheel gewijd aan Scandinavische en Baltische componisten.
Als sprekers traden op: Prof. dr. Alan Swanson, Dr. Albert van der Schoot, Drs. Gerard van der Leeuw, Drs. Frits David Zeiler, Dr. Helen Metzelaar en Drs. Jos Leussink. In drie sessies per dag kregen de deelnemers niet alleen inzicht in de zeer gecompliceerde politieke en culturele geschiedenis van al deze landen, ook tal van componisten en componistes kwamen uitvoerig aan bod: van Buxtehude tot Saariaho en van Johan Helmich Roman tot Arvo Pärt.
Een Nederlands tintje kreeg de cursus door een uitvoerig bezoek aan de het Walter Maas-huis alias de Villa Gaudeamus. Immers dit is de woning die Julius Röntgen in de jaren twintig van de vorige eeuw door een van zijn zonen voor zich liet bouwen na zijn pensionering van het Amsterdams conservatorium. Het is bovendien de woning waar Walter Maas ondergedoken zat (we zagen de plek) en waar hij de Stichting Gaudeamus oprichtte, die nog altijd een belangrijke rol in het Nederlandse muziekleven speelt. De band met het onderwerp zal u allen duidelijk zijn: immers de vereniging heeft de uitvoerige briefwisseling tussen Röntgen, wiens eerste vrouw Amanda een Zweedse violiste en componiste was, en Grieg uitgegeven. Bovendien was hij goed bevriend met Carl Nielsen. Na een uitvoerige rondleiding door het huis en het componeerhuisje in de tuin, luisterden we dan ook naar drie van de door Grieg aan Röntgen opgedragen Lyrische Stücke, het door Röntgen aan Grieg opgedragen ‘Aus Jotunheim’ voor hobo en piano, naar een lied van Nielsen en naar het door Röntgen voltooide tweede strijkkwartet van Grieg. Een curiosum dat je niet dagelijks te horen krijgt. Donderdagavond gaf het duo Noord/West (Els Doekes en Thomas Steenweg) een uitvoering van hun programma ‘Van trollen en betoverde violen’, met volksverhalen, anekdotes en vooral veel Zweedse volksmuziek.
Uiteraard mocht de filosofie op deze plek niet ontbreken en zo gaf Albert van der Schoot (musicoloog/filosoof) een filosofisch getinte lezing over Koningin Christina van Zweden en behandelde Frits David Zeiler de Deense gouden eeuw met de beeldhouwer Thorvaldsen, Andersen en uiteraard de filosoof Kierkegaard. Michel Khalifa hield een gloedvol en zeer terzake pleidooi voor de moderniteit van Sibelius. En Jos Leussink eindigde met een indringend overzicht van leven en werk van Arvo Pärt. Om stil van te worden. Een feest zo'n week.
Meer weten over de Internationale School voor Wijsbegeerte? Zie hun website.
****
Verslag Medieval and Renaissance Music Conference, Utrecht, 1-4 juli 2009
door Véronique Roelvink
Begin jaren ’70 begon in Groot-Brittannië een jaarlijks terugkerend congres speciaal voor musicologen die zich bezig houden met de middeleeuwen en renaissance. De organisatoren hadden tot doel een podium te creëren voor gevestigde wetenschappers en aanstormend talent en alles wat ertussen zit. Het congres werd een doorslaand succes, en al snel waren er parallelsessies nodig om iedereen de gelegenheid te geven zijn/haar onderzoek te presenteren. Het succes had ook een keerzijde: organisatoren waren steeds moeilijker te vinden. Daarom werd besloten dat het ene jaar Groot-Brittannië gastheer zou zijn en het andere jaar het Europese vasteland. Dit jaar was het de beurt aan Utrecht. Karl Kügle, Theodor Dumitrescu en Marnix van Berchum bezorgden ons vier geweldige dagen.
De toon werd de eerste dag meteen gezet, door de lezing van Joep van Buchem over een mogelijk stuk van Josquin. De hele conferentie keerde het thema terug: Josquin or not Josquin, that’s the question. John Milsom borduurde voort op het thema en legde uit hoe Josquin componeerde; het daverende applaus na afloop gaf aan hoe de overvolle zaal genoten had van zijn betoog. Dezelfde dag werden we getrakteerd op een idyllische borrel in de Pandhof, waar tevens twee grootse boekwerken ten doop werden gehouden: Margaret Bent’s editie van Bologna Q15 and David Fallows’ monografie over – daar is ’ie weer – Josquin.
De tweede dag was het uiterst moeilijk kiezen, maar opmerkelijk waren de lezingen Rob Wegman, die door zijn onderzoek in de Noord-Franse archieven (in het bijzonder over Fremin le Caron) aantoonde hoe dankbaar, gelukmakend, maar ook frustrerend en teleurstellend archief(monniken)werk kan zijn. Honey Meconi en Emily Zazulia hielden voordrachten met een kwinkslag over muziek en erotiek in de middeleeuwen (Zazulia eveneens over Le Caron). Zelfs voorzitter David Fallows kreeg het nog warmer dan hij het al had. De avond bracht verkoeling in Museum van Speelklok tot Pierement, waar we naast een heerlijk diner vakkundig en praktisch uitleg kregen over de collectie.
De tweede helft van het congres werd gedomineerd door de lezing van Margaret Bent, die gloedvol betoogde dat de twee- en driestemmige zettingen van Ockeghem’s Requiem waarschijnlijk niet van Ockeghem zijn; wellicht kunnen ze in verband worden gebracht met delen uit het verloren gewaande requiem van Dufay. Bent’s lezing oogste bewondering en waardering van alle toehoorders, inclusief Jaap van Benthem.
Het meest bijzondere van deze grote internationale conferentie was toch weer de altijd fantastische sfeer. Dat de Med-Ren echt uniek is, werd bevestigd door een student van een andere discipline, die ademloos toekeek hoe een gerenommeerde hoogleraar een jonge collega uitlegde waar de ficta in een bepaald stuk moest komen te staan. Zichtbaar genietend zei hij: “Dat zou bij ons nooit mogelijk zijn”. Veel collega’s zie je eens per jaar en het was dan ook gezellig bijpraten op de vele terrasjes in de schitterende middeleeuwse omgeving die Utrecht ons bood. Warm was het wel, maar of dat van de verhitte discussies kwam of het weer, dat laat ik in het midden.
Meer foto's en het programma zijn te vinden op de website van het congres.
****
Verslag IAML/IMS Conferentie in Amsterdam
Door Ilona de Bruijne
Momenteel ben ik helemaal op de hoogte van de nieuwste ontwikkelingen binnen het middelbaar beroepsonderwijs. Dat is niet zo vreemd; in opdracht van het ministerie van OCW voer ik namelijk beleid uit ten behoeve van het competentiegericht onderwijs. Een hele mond vol, dus. Hoewel ik de politieke debatten over het middelbaar beroepsonderwijs op de voet volg, wil ik mijn muziekwetenschappelijke vakkennis op peil blijven houden. Daarom bezocht ik de IAML/IMS Conferentie in Amsterdam. En dat was tussen allerlei moties en wetsvoorstellen door een ware marathon!
De conferentie opende op 5 juli met een concert van de jazz trompettist Eric Vloeimans en sloot af met een Farewall Dinner op 10 juli. In deze vijf dagen werd een afwisselend programma aangeboden van lezingen, excursies, discussies, work meetings en concerten. Amsterdam werd vol trots aan onze buitenlandse collega’s gepresenteerd met daarbij de nodige waarschuwingen: “Do not expect that all cyclists, cars, scooters, etc. will stop at traffic lights. Watch out for separate cycle paths. These are not safe for pedestrians.”
Bij de lezingen kwamen diverse onderwerpen aan bod, met name over notatie, (bibliotheek)archieven, digitalisering, collecties en componisten. Ik vond het bijzonder, een goed en rustig interview tussen Bob Gilmore en Louis Andriessen mee te maken. De componist vertelde met de nodige humor en relativering over zijn composities en door welke componisten/personen hij beïnvloed werd.
Het was daarnaast interessant om te zien op welke manieren verschillende internationale bibliotheken hun audiomateriaal verzamelen, conserveren en aan het publiek aanbieden. Of welke projecten voor het digitaliseren van bronmateriaal er zoal gestart zijn en wat voor problemen er tijdens deze digitaliseringprojecten kunnen ontstaan en opgelost worden.
Maar muziekanalyses op Italiaanse composities hebben de meeste indruk op me gemaakt, met name die van Tiffany Kuo (Yale School of Music), die Traces, een stuk van Luciano Berio onder de loep nam en deze vervolgens plaatste binnen de toenmalige politieke context: de koude oorlog.
Een groot aantal Nederlandse sprekers kregen gedurende deze conferentie de ruimte om iets over hun organisatie of onderzoek te vertellen, zoals: Frits Zwart ('The Willem Mengelberg conducting scores in the NMI Archives as a source for musical interpretation'), Willem Rodenhuis ('The Collection of Jaap Kunst'), Martine de Bruin ('Advanced research tools for the Database of Dutch Songs in the Meertens Instituut'), Emile Wennekes ('Grab it, Motherfucker, Grab it!') en Desiree Staverman ('Melodrama in the stage compositions of Alphons Diepenbrock: notation and performance'). Anja Wester promootte op de boekenmarkt de publicaties van de KVNM.
Kortom, met een rijk gevulde tas aan musicologische bagage kon ik voldaan naar huis!
Foto's en het programma zijn te vinden op de website van het congres.
****
Verslag Josquin and the sublime – vier dagen Josquin Desprez in Middelburg
door Marnix van Berchum
Aan de Roosevelt Academy in Middelburg vond van 12 tot en met 15 juli een waar festival-symposium plaats over Josquin Desprez. In vier dagen werd een perfecte combinatie gevonden om licht te werpen op het thema 'Josquin and the Sublime'; een combinatie van wetenschappelijke bestudering en uitvoering van de werken van deze componist. Het programma bevatte in totaal vijftien lezingen, vier concerten en een workshop.
Er waren twee 'soorten' papers te onderscheiden: papers die onderdeel waren van een van de round table-sessies ('Masses', 'Motets' en 'Secular works') en de zogenaamde 'free papers'. De wetenschappers die voor de sessiepapers uitgenodigd waren, was expliciet gevraagd zich te richten op de aspecten in de muziek van Josquin, die gezorgd hebben voor zijn (contemporaine) reputatie. Veel papers hadden dus ook een zwaar muziekanalytische component, waarin diverse elementen van compositie uitgelicht werden. Wederom een les in Josquin-contrapunt door John Milsom! De 'free papers' behandelden ook andere aspecten van de 'sublimiteit' van de muziek van Josquin, zoals de overlevering in posthume Duitse muziekdrukken (door Stephanie Schlagel). Wolfgang Fuhrman sprak over het concept sublimiteit, waar het vandaan komt en hoe het op een verstandige manier is toe te passen op Josquin en zijn muziek. Een bijzondere paper was die van de muzikaal leider van ensemble De Labyrintho, Walter Testolin. Hij behandelde een portret van een musicus (door Leonardo de Vinci), waar op een stukje bladmuziek zeer klein de naam 'Iosqin' geschreven is.
Het portret van Da Vince met de naam 'Iosqin'
De concerten waren een goede aanvulling op de papers. Vanaf zondagavond 12 juli gaven vier verschillende ensemble acte de présence, respectievelijk het Calmus Ensemble (Duitsland), het Egidius Kwartet (Nederland), de Capilla Flamenca (België) en het ensemble De Labyrintho (Italië). De diverse invalshoeken van de ensembles gaven eveneens de mogelijkheid om op verschillende wijze naar de muziek van Josquin te kijken, in dit geval te luisteren. Alleen al de bezettingen van de ensembles gaven een diverse esthetische 'kijk': het Egidius Kwartet was (uiteraard) aanwezig met vier zangers, De Labyrintho met twaalf. De diverse locaties waar de concerten plaatsvonden, verhoogden eveneens de varietas van de klinkende muziek tijdens het festival-symposium. Tweemaal zelfs werd de gehele groep aanwezigen verplaatst naar respectievelijk Bergen op Zoom (Markiezenhof) en Veere (Grote Kerk) voor de concerten van het Egidius Kwartet en De Labyrintho.
De organisatie van het geheel was in handen van Willem Elders en Albert Clement. Zij zijn er zeer goed in geslaagd vijf uitstekende dagen vol met Josquin te verzorgen!
****
De Letterenbibliotheek van de Universiteit Utrecht verhuist
door Joost van Gemert
De Letterenbibliotheek van de Universiteit Utrecht is verhuisd, inclusief de collectie Muziekwetenschap. Vanaf 31 augustus bent u welkom in de nieuwe Universiteitsbibliotheek Binnenstad.
Leegte, waar eerst de bladmuziekseries stonden...
De hoofdingang van de UB Binnenstad is aan de Drift, fietsenstallingen zijn nog steeds aan de Wittevrouwenstraat. De openingstijden worden gelijk gesteld aan die van de Universiteitsbibliotheek op de Uithof. Dit betekent een ruimere openstelling in het weekend, met mogelijk op termijn ook nachtopenstelling.
U leent zelf boeken en levert zelf boeken in met een uitleenautomaat: snel, eenvoudig en niet meer gebonden aan de openingstijden van de balie. Gereserveerde boeken haalt u zelf op: bij de ingang, naast de balie, staan afhaalkasten waar u het boek dat voor u klaarstaat zelf kunt pakken. Er is binnenkort draadloos internet; hierdoor kunnen meer studieplekken worden gebruikt als computerwerkplek.
De collectie Muziekwetenschap is sfeervol gehuisvest in de monumentale kelder!
Voor meer informatie zie de website van de Universiteitsbibliotheek.
